Húsavík

Húsavík
Landshluti	Norðurland eystra
Kjördæmi	Norðausturkjördæmi
Sveitarfélag	Norðurþing
Sveitarstjóri	Katrín Sigurjónsdóttir
Mannfjöldi	2.449
Íbúar eru kallaðir	Húsvíkingar
Póstnúmer	640

Húsavík er þéttbýlisstaður, staðsettur við Skjálfandaflóa á norðausturströnd Íslands og tilheyrir sveitarfélaginu Norðurþingi. Húsavík er einn þekktasti byggðarkjarni Norðausturlands og hefur lengi gegnt mikilvægu hlutverki í verslun, sjávarútvegi, þjónustu og ferðaþjónustu. Bærinn er jafnan talinn meðal elstu nafngreindu búsetustaða landsins og tengist frásögnum Landnámu um vetursetu Garðars Svavarssonar. Íbúar Húsavíkur voru 2.449 árið 2024.

Heiti og uppruni

Örnefnið Húsavík er talið eitt hið elsta á Íslandi. Samkvæmt Landnámu hafði Garðar Svavarsson, sænskur víkingur, vetursetu á Húsavík eftir að hafa siglt umhverfis landið og komist að þeirri niðurstöðu að Ísland væri eyja. Talið er að nafnið vísi til húsa sem hann lét reisa þar. Þegar Garðar hélt á brott segir sagan að Náttfari, ásamt þræl og ambátt, hafi orðið eftir og sest þar að.

Saga

Húsavík varð snemma kirkjustaður og miðstöð byggðar og þjónustu í nágrenninu. Á 19. og 20. öld efldist staðurinn sem verslunar- og þjónustumiðstöð fyrir Þingeyjarsýslur. Húsavík varð sérstakur hreppur árið 1912 og hlaut kaupstaðarréttindi 1. janúar 1950. Árið 2006 varð Húsavíkurbær hluti af Norðurþingi við sameiningu sveitarfélaga á norðausturhorni landsins.

Landafræði

Húsavík stendur við austanverðan Skjálfanda. Yfir bænum rís Húsavíkurfjall og handan flóans blasa Kinnarfjöll við. Frá Húsavík sést víða til Flateyjar á Skjálfanda og í góðu skyggni til Grímseyjar. Staðsetningin við flóann hefur frá upphafi mótað atvinnulíf staðarins og samgöngur.

Atvinnulíf

Sjávarútvegur hefur lengi verið ein af undirstöðum atvinnulífs á Húsavík, ásamt verslun og almennri þjónustu. Á síðari áratugum hefur ferðaþjónusta orðið sífellt mikilvægari þáttur í atvinnulífi bæjarins. Sérstaklega hefur Húsavík byggt upp sterka stöðu í hvalaskoðun, sem hefur orðið eitt helsta sérkenni staðarins.

Mannvirki og kennileiti

Eitt þekktasta kennileiti Húsavíkur er Húsavíkurkirkja, timburkirkja frá árinu 1907, teiknuð af Rögnvaldi Ólafssyni. Kirkjan hefur lengi verið eitt helsta tákn bæjarins.

Á Húsavík eru einnig nokkur söfn og menningarstofnanir, þar á meðal Hvalasafnið á Húsavík, Safnahúsið á Húsavík, Könnunarsögusafnið og Eurovision-safnið.

Menntun og samfélag

Húsavík er þjónustumiðstöð fyrir nærsveitir og þar er fjölbreytt opinber og félagsleg þjónusta. Meðal helstu menntastofnana bæjarins eru Borgarhólsskóli, Framhaldsskólinn á Húsavík og tónlistarskóli. Bærinn hefur einnig öflugt íþrótta- og félagslíf.

Menning og hátíðir

Helsta bæjarhátíð Húsavíkur eru Mærudagar, sem haldnir eru árlega síðustu helgina í júlí. Hátíðin er fastur þáttur í bæjarlífinu og dregur að bæði heimamenn og gesti.

Húsavík hefur einnig orðið áberandi í alþjóðlegri dægurmenningu eftir að bærinn var aðalumgjörð kvikmyndarinnar Eurovision Song Contest: The Story of Fire Saga. Sú tenging hefur aukið sýnileika bæjarins erlendis.

Samgöngur

Húsavíkurflugvöllur er sunnan við bæinn. Húsavík tengist öðrum byggðarlögum á Norðausturlandi með vegakerfi og reglubundnum samgöngum á landi.

Íþróttir

Helsta íþróttafélag Húsavíkur er ÍF Völsungur, stofnað 12. apríl 1927. Félagið hefur um langt árabil verið einn af hornsteinum bæjarlífsins og heldur úti fjölbreyttri starfsemi.

Húsavík í samtímanum

Húsavík sameinar í dag langa byggðarsögu, sterka sjávarútvegstradísjón og ört vaxandi ferðaþjónustu. Bærinn nýtur sérstöðu vegna tengsla sinna við landnámssöguna, náttúru Skjálfanda, hvalaskoðun, menningarstarf og alþjóðlega athygli sem hann hefur hlotið á síðustu árum.